52 39 740 33

52 39 674 87

TWÓJ DIETETYK

TEN CUKIER NIE JEST SŁODKI DLA ZDROWIA

 

Dostępność oraz stosunkowo niska cena fruktozy sprawiają, że producenci żywności chętnie po nią sięgają, podobnie jak po syropy wysokocukrowe. Produkty te, zwłaszcza w połączeniu z innymi czynnikami ryzyka mogą prowadzić do poważnych chorób metabolicznych, w tym otyłości.

 

Wolna fruktoza występuje w naturalnej formie przede wszystkim w miodzie i w mniejszych ilościach w owocach, stąd jej inna nazwa – cukier owocowy. Fruktoza wchodzi też w skład najbardziej znanego cukru stołowego – sacharozy (glukoza + fruktoza). Istnieje jednak istotna różnica we wchłanianiu glukozy i fruktozy. W przeciwieństwie do glukozy, fruktoza jest metabolizowana insulinoniezależnie, przede wszystkim w wątrobie, gdzie może m.in. przyczynić się do zwiększenia magazynowania tłuszczu.

 

Głównym powodem użycia fruktozy w przemyśle spożywczym jest wynalezienie w latach 50. ubiegłego wieku syropu fruktozowo-glukozowego/glukozowo/fruktozowego (nazwa zależy od dominującego składnika) oraz wysokofruktozowego syropu kukurydzianego. Odtąd fruktoza stała się często używanym składnikiem żywności i napojów, zastępującym droższą sacharozę, a jej konsumpcja stale rośnie.

 

Metabolizm fruktozy

 

W organizmie człowieka metabolizm fruktozy przebiega dwoma szlakami: jeden występuje w mięśniach i tkance tłuszczowej, drugi w wątrobie.

Zależnie od poziomu spożytych węglowodanów i potrzeb energetycznych organizmu fruktoza może być wykorzystana jako bezpośrednie źródło energii, może być przekształcona w glikogen magazynowany w wątrobie i mięśniach, może być użyta do syntezy niektórych aminokwasów, a także może być zamieniona (głównie) w triacyloglicerole odkładane jako tłuszcz zapasowy.

 

Ta ostatnia możliwość, przy nadmiarze spożywanej fruktozy, wydaje się być źródłem niealkoholowego stłuszczenia wątroby, jak również zaburzeń gastrycznych, zwiększonego udziału tkanki wisceralnej, zaburzeń endokrynnych, a także epidemii zespołu metabolicznego oraz w jego konsekwencji zaburzeń funkcji nerek.

 

Co jeszcze warto wiedzieć o fruktozie ?

 

Fruktoza stymuluje zwiększanie tkanki tłuszczowej wisceralnej, insulinooporność i wzrost poziomu triglicerydów, podczas gdy glukoza pobudza magazynowanie tkanki podskórnej.

Warto też wiedzieć, że cukier owocowy (fruktoza) jako jedyny cukier powoduje wzrost poziomu kwasu moczowego, który jest wyższy zwłaszcza u osób chorujących na dnę moczanową.

 

Trzeba jednak pamiętać o tym, że nie tylko produkty zawierające fruktozę, ale także alkohol (zwłaszcza piwo i alkohole wysokoprocentowe) oraz żywność bogata w puryny (np. tłuste czerwone mięso, podroby, ciemne ryby, krewetki i owoce morza) również podnoszą poziom kwasu moczowego.

 

Wzrost poziomu kwasu moczowego powoduje zaburzenie funkcji śródbłonka, prowadząc w konsekwencji do rozwoju insulinooporności i rozwoju zespołu metabolicznego oraz otyłości.

Wśród osób z nadwagą i cukrzycą typu 2 najczęstszą chroniczną chorobą jest niealkoholowe stłuszczenie wątroby. Istnieją doniesienia, że powstawanie tej choroby powoduje nadmierna konsumpcja fruktozy w połączeniu z innymi czynnikami (otyłość, nadwaga, brak aktywności fizycznej). Badania w tym zakresie są jednak jeszcze niewystarczające i wymagają dalszych prac, ponieważ nie wiadomo, czy nadmierna energia czy udział fruktozy mają wpływ na stłuszczenie wątroby.

 

Większość badań potwierdza jednak, że nadmierna podaż fruktozy, zawartej przede wszystkim w cukrach dodanych, ma wpływ na powstawanie zespołu metabolicznego, insulinooporności, stresu oksydacyjnego, a także pośrednio na inne choroby, np. nerek, trzustki. Dlatego, tak jak przy zespole metabolicznym, tak i przy niealkoholowym stłuszczeniu wątroby w terapii najważniejsze są: zwiększenie aktywności fizycznej, redukcja masy ciała i zmiana nawyków żywieniowych, w tym rezygnacja z wysokoenergetycznych, bogatych w fruktozę produktów wysoko przetworzonych zawierających cukry dodane.

 

Mimo licznych wątpliwości co do słuszności wyciąganych wniosków z badań jedno jest pewne: duży udział fruktozy w diecie w postaci napojów dosładzanych i słodkich produktów w połączeniu z innymi czynnikami ryzyka, takimi jak wysokokaloryczna dieta, brak aktywności fizycznej, dieta bogata w kwasy tłuszczowe nasycone i trans, ma negatywny wpływ na zdrowie człowieka, powodując wiele chorób dietozaleznych.

 

Osoby, które już cierpią na nadciśnienie, hiperinsulinemię, wysoki poziom triglicerydów, insulinoniezalezni diabetycy, kobiety w wieku pomenopauzalnym, są bardziej narażone na negatywny wpływ nadmiernej konsumpcji fruktozy.

Umiarkowane jej spożycie (≤50g/dzień) nie ma jednak szkodliwego wpływu na profil lipidowy, kontrolę glikemii i masę ciała.

 

Przy okazji warto wiedzieć, że dieta zupełnie eliminująca źródła fruktozy nie jest wskazana, gdyż cukier owocowy zawarty jest w naturalnych źródłach pożywienia, takich jak: owoce i warzywa, które dostarczają innych składników, chociażby takich jak: witaminy i mikroelementy, a także niezbędnego w żywieniu błonnika pokarmowego. Zdecydowanie jednak polecane jest przynajmniej zminimalizowanie lub rezygnacja z fruktozy dodanej do produktów wysokoprzetworzonych

 

     Sabina Budkiewicz

 

Materiały źródłowe dostępne u autorki opracowania.

 

Pobierz dzienniczek żywieniowy
Promedica Sp. z o.o. otrzymała pomoc z Unii Europejskiej współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach realizacji projektu: „Aktywacja osób młodych pozostających bez pracy w powiecie chojnickim (I) i (II)” w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020"

Używamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Więcej informacji w naszej polityce prywatności.

Zamknij